Akurat trafiło mi się tak, że mój mąż jest katolikiem i święta obchodzimy w duchu katolickim, niby podobnie a jednak inaczej. Moi Czesi tak jak my ubierają choinkę, wręczają sobie prezenty, chwilowo hodują karpie w wannie, jedzą wigilijną kolację, wkładają łuskę karpia do portfela i całują się pod jemiołą, a potem idą na pasterkę. Ale czy w takim razie nic nas nie zaskoczy?

Wigilia w Czechach (Štědrý den)

Wigilia w niezbyt katolickich Czechach jest dniem wolnym od pracy. Do tradycji wigilijnych należy wróżenie (lanie ołowiu, przekrajanie jabłka, rzucanie butem w drzwi przez panny na wydaniu), ale też całodzienny post czy wigilijna kolacja.

Zacznijmy postem

Zrób miejsce w brzuchu zanim się najesz. Kto pięknie i wzorowo będzie trzymał post przez cały dzień, ten pod koniec dnia zobaczy złotą świnkę, która przynosi szczęście. Ulubiona w Czechach i na Słowacji reklama Kofoli Wam ładnie przedstawi o co chodzi.

Tradycja złotej świnki wywodzi się już ze średniowiecza! Złoty prosiaczek był świętym zwierzakiem słowiańskiego boga Swarożyca (lub Dadźboga, niektórzy badacze uważają Swarożyca i Dadźboga za tego samego boga, ale nie czepiajmy się szczegółów, przecież to nie tekst naukowy).

Wigilijne wróżby

Lanie ołowiu chyba wszyscy dobrze znają z polskich andrzejek. Zresztą inne wróżby też przypominają mi andrzejkową zabawę. Zestaw do lania ołowiu (vánoční sada pro lití olova) można kupić na przykład w Internecie i kosztuje do 200 Kč. W zależności od tego, co Ci przypomina wylany kształt ołowiu – to Cię spotka w nadchodzącym roku.

Jeśli chcesz wiedzieć, czy będziesz zdrowy, weź jabłko, przekrój je w poprzek i już wiesz, czy w przyszłym roku będziesz się cieszył dobry zdrowiem (gniazdo nasienna ma kształt gwiazdki), czy jednak nie masz się z czego cieszyć (bo krzyżyk i nie wiadomo, czy tylko choroby, czy może też śmierć na Ciebie czyha).

Panny na wydaniu mogą stanąć plecami w kierunku drzwi i rzucić butem przez ramię. Jeśli nosek skierowany jest za drzwi – w ciągu roku niechybnie czeka je wesele. W przeciwnym razie zostaną jeszcze w domu pod skrzydłami mamy.

Łuska karpia w portfelu zapewni Ci bogactwo w przyszłym roku, ale to już wiesz.

Wigilijna kolacja.

To, czego nie może zabraknąć na wigilijnym stole, to vánočka. Może być z makowym lub orzechowym nadzieniem. Wygląda jak chałka, ale chyba smakiem jej trochę bliżej do tradycyjnego polskiego makowca (wyobraź sobie makowca z mielonymi orzechami zamiast maku).

Kolacja wigilijna to w zależności od regionu i preferencji domowników: rybna zupa lub kyselica, czyli kapuśniak, oraz kotlet (może być z kurczaka albo z karpia), do tego sałatka ziemniaczana lub ziemniaczane puree. Przyjemnym składnikiem drugiego dania jest kompot – czyli owoce w syropie.

Świątecznie do zupy możecie dostać opłatek, ale ten z polskim opłatkiem ma bardzo niewiele wspólnego. Oplátek to wafelek przypominający polskie andruty. Smaruje się go miodem, zlepia z drugim oplátkem i tym zagryzamy rybny rosół z makaronem i marchewką duszoną na maśle, gotowany na bazie wywaru z rybich głów. O dziwo smak ryby jest tak delikatny, że ciężko zgadnąć, że rosół jest rybny. I ten miód, mimo wszystko, nie przeszkadza.

Od wigilijnego stołu się nie wstaje – w przeciwnym razie w przyszłym roku przy wigilijnym stole może nas zabraknąć.

Czeskie wigilijne prezenty

Jeśli jesteś już najedzony, czas rozejrzeć się za prezentami. Te pod choinką zostawia Dzieciątko, czyli Ježíšek. Malutkie Dzieciątko rozdaje dużym i małym prezenty, nie wiem jednak jak wykonuje to w praktyce. Santa, czyli Mikołaj, to wymysł Zachodu.

Myśląc o małym Jezusku możesz zanucić sobie kolędę Jeżiszku, panaczku…

Odpoczynek po Wigilii: pohádky

Jeśli brzuchy są już pełne, prezenty rozdane, to czas na odpoczynek. W Czechach w telewizji królują pohádky – czyli bajki. Mają one jednak mało wspólnego z bajką, jaką kojarzę z Polski.

Pohádka według mnie ma najbliżej do filmu kostiumowego i musicalu skrzyżowanego z bajkowym scenariuszem. Klasyka (już ponad pół wieku!) to nakręcony w ZSRR Mrazík (ponoć jedyna dobra rzecz pochodząca z ZSRR), czeskie bajki Dařbuján a Pandrhola (przeczytaj to na głos, są to imiona bohaterów), Obušku, z pytle ven! (Obuszku wyjdź z wora), Pyšná princezna (Dumna królewna), S čerty nejsou žerty (Z diabłami nie ma żartów).

W tej plejadzie całkiem nowa (2005 rok) wydaje się bajka Anděl Páně (Anioł Pański), kinowy hit. Może obejrzę w tym roku żebym wiedziała, o czym się mówi.

Czy ja lubię czeskie bajki? No nie bardzo. Ale to nie znaczy, że Tobie się nie spodobają.

Co roku postanawiam też, że sięgnę na półkę z książkami po czeską klasykę, Przygody dobrego Wojaka Szwejka. Jest też wersja filmowa, ale postać Szwejka w tym wydaniu mnie drażni. Jeśli chcesz spróbować czy Ciebie również, rozejrzyj się za filmem Dobrý voják Švejk.

Przy wiązaniu sadełka na kanapie i oglądaniu bajek można objadać się smażonymi migdałami (sparzone i obrane ze skórki migdały podsmażamy na odrobinie oleju i solimy do smaku) oraz oczywiście cukrovi.

Znasz portal ulozto? Służy do wymiany plików z przyjaciółmi (sprawdź sam, nie namawiam i nie zachęcam do korzystania, nie rozważam również legalności i etyki portalu). Jeśli chcesz poczuć klimat czeskich świąt, możesz wyszukać frazę vánoční pohádky lub konkretny tytuł filmu.

Pasterka

W Polsce wiele razy miałam ambitne plany dotarcia na pasterkę, ale dopiero w Czechach mi się to udało. Powód był jeden – pasterka była o godzinie 20:00. W parafii, do której należy rodzina mojego męża, ksiądz ma pod opieką dwa kościoły i nie mógł być w dwóch miejscach jednocześnie. Z tego też powodu w jednym z nich Pasterka, czyli Půlnoční nie odbywała się o północy, ale kilka godzin wcześniej.

W kościołach można też oglądać szopki, czyli po czesku betlémy.

25 i 26 grudnia

25 i 26 grudnia to odpowiednio 1. svátek vánoční i 2. svátek vánoční, czyli pierwszy i drugi dzień Świąt Bożego Narodzenia. Albo Boží hod vánoční i svátek svátého Štěpána.

Teraz jest czas na rodzinne odwiedziny i objadanie się świątecznymi ciasteczkami. W dobrym tonie jest spróbować domowych ciasteczek, pochwalić, wymienić się przepisami. Jeszcze lepiej się popiszesz, gdy idąc w odwiedziny do czeskiej rodziny doniesiesz w darze własnoręcznie upieczone cukrovi. Dania i obchody Świąt są już w stylu wolnym.

Na św. Szczepana kiedyś chodziło się z kolędą.

Czeskie kolędy

Na koniec podaję link do listy czeskich kolęd. Zaczyna się Cichą nocą. W filmach są umieszczone napisy. Możesz śpiewać po czesku 🙂

Życzę Ci bardzo fantastycznych Świąt Bożego Narodzenia!

Co dalej?

1. Inny świąteczny temat, który czeka na Ciebie na moim blogu, to przepis na czeskie świąteczne ciasteczka, czyli cukrovi.
2. W zimie może Cię zaskoczyć czeska zabijaczka.
3. A jeśli jeszcze nie pobrałeś darmowego przewodnika po Pradze, koniecznie kliknij tutaj. Przewodnik powędruje na Twoją skrzynkę, a my zostaniemy w kontakcie. Jego kontynuacją jest przewodnik „Praga. Praktyczny przewodnik na 3 dni. Najciekawsze miejsca”, ofertę możesz sprawdzić tutaj.

Jeśli jesteś ciekawy praskich aktualności i ciekawostek z kraju piwa i knedlików, polub moją stronę na Facebooku. Tam zamieszczam informacje o weekendowych imprezach w Pradze, ale też ciekawostki o Czechach. Twoje naciśnięcie przycisku Lubię to motywuje mnie do pracy. Dziękuję!

Zajrzyj też na Instagram do Bardzo Fantastycznej Pragi i poznaj mniej oczywiste praskie atrakcje. A na Instagramie, dokładnie tutaj, znajdziesz na bieżąco dodawane informacje o świątecznych jarmarkach.

Do zobaczenia na Facebooku i Instagramie!

Artykuł Święta w Czechach pochodzi z serwisu Ewelina Knotek.

To bajkowe trio nikogo nie dziwi na czeskiej ulicy 5 grudnia, to w końcu mikołajki w Czechach, czyli mikulášská nadílka.

Mikołajki w Czechach?

Co: Mikołajki (mikulášská nadílka).

Kiedy: 5 grudnia (!).

Gdzie: na miejskich i wiejskich placach, w szkołach, przedszkolach, centrach handlowych i kto chce, też we własnym domu. Często można wynająć studentów, którzy przyjdą wręczyć dzieciom prezenty lub trochę je postraszyć.

Jak wyglądają czeskie mikołajki?

Tradycyjna trójka – Anioł, Diabeł i Mikołaj chodzą zawsze razem (tak samo jak dobro i zło), ale w tej trójce to dobro przeważa. Diabeł straszy dzieci piekłem, a Anioł je przed nim broni. Spór zawsze rozstrzyga Mikołaj – zazwyczaj na korzyść małego łobuza.

Grzeczne dzieci dostają prezenty. Zazwyczaj są to słodycze lub owoce. A te złe dzieciaki? O ile mają szczęście i nie skończą w diabelskim worze, to dostaną worek ziemniaków lub węgla.

Są dwa obozy rodziców. Jedni podkreślają tradycję i niezapomnianą atmosferę, nie wspominając o funkcji wychowawczej mikołajek. Zaś drugi obóz neguje mikołajki jako źródło niepotrzebnego stresu dla dzieci.

Dlaczego chodzi Mikołaj?

Na pamiątkę św. Mikołaja z Miry, który zasłynął czynieniem cudów oraz pomocą biednym i potrzebującym. Czyli tak samo jak w Polsce.

Czeski wierszyk dla Mikołaja

Na jednej czeskiej stronie znalazłam taki wierszyk, możesz nim zaskoczyć swojego czeskiego Mikołaja:

Anděl seděl na obláčku,

čáry máry, čaroval,

vyčaroval Mikuláše,

moc se z toho radoval.

Pozor na to milé děti,

carovani není žert,

něco se mu nepovedlo a tak přibyl čert.

Anioł siedział na obłoczku, czary mary – czarował, wyczarował Mikołaja, bardzo się z tego radował. Uwaga miłe dzieci, czarowanie to nie żarty, coś się nie udało i przybyły czorty!

Jak może wyglądać mikołajkowa impreza?

Mikulášská nadílka (5 grudnia) może być przyjemnym przedstawieniem, ale nie zawsze tak będzie. Obejrzyjcie filmik z przedstawienia mikołajkowego w Pisku. Może lepiej bez dzieci – po 2-giej minucie pojawiają się diabły z bardzo staranną charakteryzacją. Dlatego warto się zastanowić, dokąd można brać maluchy i czy przedstawienie nie zostawi trwałego śladu w małej dziecięcej duszyczce.

Jeśli wiesz już, jak wyglądają czeskie mikołajki, zerknij też na inne artykuły na blogu:

1. Poczuj prawdziwą świąteczną atmosferę na targach bożonarodzeniowych w Pradze.
2. Sprawdź, dlaczego może Ci się przydać przewodnik po praskich świątecznych jarmarkach.
3. Czy masz już darmowy przewodnik na 1 fantastyczne popołudnie w Pradze? Koniecznie kliknij link i go pobierz…
4. Jeśli będziesz w Pradze dłużej, zapoznaj się z ofertą „Praga. Praktyczny przewodnik na 3 dni. Najciekawsze miejsca„.

Chcesz dołączyć do Bardzo Fantastycznej Pragi na Facebooku? Znajdziesz tam małe porcje ciekawostek o Pradze i Czechach. Dołącz do mojej strony i kliknij Lubię to!

Zapraszam też na swój Instagram, tutaj dzielę się wiedzą o zabytkach i praktycznych aspektach życia w Pradze i Czechach.

Artykuł Mikołajki w Czechach pochodzi z serwisu Ewelina Knotek.

W Polsce 11-ty listopada to patriotyczne Święto Niepodległości. Czesi zdobyli swą niepodległość o chwilkę wcześniej, bo 28 października. 11 listopada to w Czechach święto wielbicieli młodego wina i pysznej pieczonej gęsi ze złocistą chrupiącą skórką. Jest to dzień św. Marcina (zwykły dzień roboczy).

Czeskim zwyczajem jest obchodzone we wszystkich miastach, wsiach i wielu restauracjach.

Kim był św. Marcin?

Św. Marcin (ur. 316 lub 317) był żołnierzem, który w zimny dzień oddał marznącemu żebrakowi pół swojego płaszcza. Potem we śnie ukazał mu się Chrystus odziany właśnie w jego płaszcz. Dla św. Marcina był to znak do przyjęcia Chrztu św., opuszczenia wojska (wtedy nie wypadało chrześcijanom przelewać krwi) i rozpoczęcia służby Bogu. Przedstawiany jest jako legionista na białym koniu, dający część swojego płaszcza biedakowi.

Na początku swojej chrześcijańskiej kariery mieszkał w skromnej pustelni, ale później jego kariera nabrała tempa. Około roku 371 św. Marcin został wybrany na biskupa Tours, mimo własnej woli.

Mimo, że przelewaniem krwi chrześcijanie brzydzili się w wojsku, to św. Marcin rozpoczął na Zachodzie regularne akcje burzenia pogańskich świątyń i miejsc kultu. Jego starania zostały docenione – Francuzi uczynili go swym patronem na dowód uznania jego zasług w szerzeniu chrześcijaństwa.

Zmarł w listopadzie. 11 listopada 397 odbył się jego pogrzeb.

Ciekawostka: w katedrze św. Wita znajduje się relikwia św. Marcina, mianowicie jego ramię i ząb.

Dobra dobra, ale co to nas interesuje?

Czeskie zwyczaje: Święto Marcina

Święty Marcin w Czechach obecnie kojarzy się z młodym winem i gęsiną. Przed laty było to święto rolników, ponieważ kończyło jesienne prace na roli. Łączyło się ze świętowaniem i hucznymi ucztami.

Polacy też nie zostawali w tyle, w końcu to polskie przysłowia:

• Na Świętego Marcina najlepsza gęsina.
• Na Świętego Marcina pij wino, wodę pozostaw młynom.

Często na św. Marcina zaczynało też śnieżyć, dlatego mówi się, że św. Marcin przyjeżdża na białym koniu.

Czemu winna gęś?

Jedna powieść głosi, że św. Marcin ukrywał się w gęśniku przed posłańcami, którzy chcieli mu oznajmić radosną nowinę: że został biskupem. Ta informacja jednak nie podobała się samemu zainteresowanemu. Gęgające gęsi go zdradziły i tak został znaleziony.

Inna , że podczas wiejskiego kazania gęsi tak przeszkadzały księdzu, że od tamtej pory piecze się je na to święto – za karę.

Czeskie młode wina

Svatomartinské wina (świętomarcińskie) są produkowane z pierwszych tegorocznych zbiorów. Wyróżniają się lekkim, owocowym, świeżym smakiem. Są aromatyczne i muszą być dobrej jakości (ta jest kontrolowana). Produkowane są z gatunków winogron, które dojrzewają wcześniej. Spotkamy jedynie wina wytrawne.

Gatunki, z których można produkować młode wino w Czechach to:

• białe: Müller Thurgau, Veltlínské červené rané, Muškát moravský i ich cuvée, czyli mieszanki.
• różowe: Modrý Portugal, Svatovavřinecké i Zweigeltrebe i ich cuvée.
• czerwone: Modrý Portugal, Svatovavřinecké i ich cuvée.

Sezon na młode wina trwa od listopada do grudnia, świeżość wino powinno zachować do wiosny. W tym roku zbiory winogron odbywały się w pierwszej połowie września. Dzięki ciepłym dniom i chłodnym nocom podczas dojrzewania winogron można oczekiwać win bardzo aromatycznych. Do sklepów trafią trochę wcześniej, bo już 8 listopada 2019.

Wina świętomarcińskie to bardzo przyjemny czeski zwyczaj.

Jak poznać wino św. Marcina?

Svátomartinské víno jest oznaczone na etykiecie oraz korku lub zakrętce czerwono-białym logiem jeźdźca na koniu. Z czym to się je?

• Czerwone: do duszonej kaczki, mięs i dziczyzny.
• Białe: ryby, delikatny drób, pasztety, sałatki i sery.
• Różowe: zawsze  tam, gdzie nie jesteśmy pewni, czy wybrać białe czy czerwone.

Czeskie zwyczaje: Svatomartinské slavnosti

Nie tylko w Pradze, ale też w całych Czechach w połowie listopada odbywają się svatomartinské slavnosti. Są to zazwyczaj imprezy organizowane pod gołym niebem, polegające na degustacji młodych win, próbowaniu dań z gęsiny oraz słuchaniu muzyki. Na imprezach grają lokalni muzycy, a czasem można posłuchać muzyki ludowej lub cymbalistów.

W wielu restauracjach znajdziemy specjalne świętomarcińskie menu.

Jakie dania z gęsiny są najpopularniejsze?

Na pewno jest to pieczona gęś podawana z modrą kapustą i z knedlikiem. W wersji podstawowej z bułczanym – w wersji bogatej z knedlikiem bułczanym i ziemniaczanym. Poza tym można spróbować pasztetów, rosołu z gęsi (kaldun), dla mnie hitem była tortilla z gęsiną i niebieską kapustą, która nie należy jednak to tradycyjnej czeskiej kuchni. Orientalnie można spróbować też zupy ramen z gęsią.

Co konkretnie będzie się działo w Pradze?

9.11., 10:00-21:00, Svatomartinské slavnosti a pečená husa na Náplavce 2019, degustacja młodych win i gęsich pyszności na brzegu Wełtawy. Rašínovo nábřeží, Praha 2. Degusować można wyłącznie z zakupiony na miejscu kieliszków (100 Kč).

10.11.2019., 11.00, 15.30 i 20.00, Svatomartinská plavba, degustacja młodych win podczas wycieczki statkiem po Wełtawie. Skąd: Na Františku, Praha 1. Statek Czechie. Bilety 1300 Kč.

11.11.2019, 11:00, Svatomartinský přípitek, winoteka na winnicy św. Klary zaprasza na degustację młodych win z Czech i Moraw. Ponieważ winnica jest mała, młodych win własnej produkcji nie oferuje. Botanická zahrada hl. m. Prahy, skleník Fata Morgana, Trojská 800/196, Praha 7.

11.11.2019, Svatomartinské víno a husa na Jiřáku, náměstí Jiřího z Poděbrad, Praha 3.

11.11.2019, 15:00-19:00, Svatomartinský lampiónový průvod Vyšehrad, o 15:00 gra dla dzieci, o 16:00 Msza św. w rotundzie św. Marcina, po czym stamtąd wyrusza pochód ze św. Marcinem na białym koniu na czele. V Pevnosti 159/5b, Praha 2 – Vyšehrad.

16.11.2019, 10:00-18:00, Letenská husa a košt svatomartinského vína, Národní zemědělské muzeum Praha, Kostelní 1300/44 , Praha 7.

Podczas świętomarcińskiej uczty wypadało się dzielić z biednymi jedzeniem i piciem.

Co jeszcze może Ci się przydać na mojej stronie?

1. Przeczytaj artykuł o zabijaczce, by poznać zimowy czeski zwyczaj.
2. Dowiedz się, co jeszcze innego może Ci zasmakować w Czechach.
3. Sprawdź, jakie są czeskie święta narodowe.
4. Poznaj 16 obowiązkowych praskich zabytków – pobierz darmowy przewodnik po królewskiej trasie w Pradze.
5. Wybierasz się do Pragi na dłużej niż jedno popołudnie? Sprawdź ofertę przewodnika „Praga. Praktyczny przewodnik na 3 dni. Najciekawsze miejsca„.

Bardzo fantastycznego święta św. Marcina!

Więcej inspiracji w Czechach i Pradze znajdziesz na moim Facebooku i Instagramie.

Artykuł Czeskie zwyczaje: Młode wino i pieczona gęś na św. Marcina. pochodzi z serwisu Ewelina Knotek.